Παρακαλούμε πατήστε ανανέωση για να φορτωθεί κανονικά η σελίδα (ctrl+f5)

Οίνος και αλήθεια (in vino veritas)

Συντάκτης: Ευδαίμων Σπύρος
Ημερομηνία: 30.06.2007

Λέξεις γνωστές, που συμβολίζουν μια συνήθεια της ζωής μας. Να καλλιεργούμε το αμπέλι και να χρησιμοποιούμε τον οίνο (κρασί) και τα δύο δώρα, σύμφωνα με την παράδοση, του Διονύσου προς τους ανθρώπους. Το αμπέλι πήρε το όνομά του από την 'Αμπελο, που ήταν γιος μιας νύμφης κι ενός σάτυρου, ευνοούμενου του Διονύσου. Σ' αυτόν ο Διόνυσος είχε χαρίσει ένα κλήμα που βρισκόταν στην άκρη ενός γκρεμού. Κάποτε λοιπόν ο σάτυρος ανέβηκε στο βράχο για να τρυγήσει το κλήμα. Έπεσε όμως κάτω και σκοτώθηκε. Ο Διόνυσος τότε ζήτησε από την Δία να μεταμορφώσει τον αγαπημένο σάτυρό του στο ομώνυμο φυτό. Γιατί ονομάστηκε οίνος: Ονομάστηκε οίνος, από τον Οινέα και το οίνας. Ο Πλάτων ετυμολογεί τη λέξη οίνος, από το οιόνους (οίηση +νους) ή από το όνησις (ωφέλεια). Η νεοελληνική λέξη κρασί προέρχεται από τη λέξη κράσις (ρ.κεράννυμι=αναμιγνύω, εδώ το κρασί με το νερό). Ο Διόνυσος λοιπόν είναι μεγάλη μορφή με σημαντική επίδραση στη διαμόρφωση ορισμένων στοιχείων του Ελληνικού πολιτισμού (κοινωνική ζωή, θέατρο κλπ.). Θεωρήθηκε στην αρχή προστάτης των γονιμοποιών δυνάμεων της γης και ειδικότερα της αμπέλου και των προϊόντων της. Συμβολίζει τη χαρά της 'Ανοιξης, όταν όλα στη φύση γεννιούνται και το πένθος του χειμώνα, όταν όλα πεθαίνουν και είναι ξερά. Γεννήθηκε ο Διόνυσος στη Θήβα από τη Σεμέλη και τον Δία. Η γέννησή του από τη Σεμέλη ήταν πρόωρη. Γι? αυτό ο Δίας, για να προστατεύσει το βρέφος από τη ζηλόφθονη γυναίκα του την Ήρα, το έκρυψε στην κνήμη του. Κι όταν συμπληρώθηκε ο απαιτούμενος χρόνος, ο Διόνυσος στην ουσία ξαναγεννήθηκε (Διόνυσος Διμήτωρ- δηλ. από δύο μητέρες). Τότε ο Δίας έδωσε τον μικρό Διόνυσο στον Ερμή, που τον παρέδωσε στις νύμφες της Νύσας, μιας φανταστικής μάλλον πόλης στη Θράκη. Οι νύμφες τον έκρυψαν σε μιά σπηλιά, η είσοδος της οποίας ήταν καλυμμένη από ένα θαλερό κλήμα. Όταν ο Διόνυσος μεγάλωσε γεύθηκε το κρασί κι ένιωσε μεγάλη χαρά κι ευθυμία. 'Αρχισε τότε να κερνά τους γύρω του. Όλοι ήταν ευχαριστημένοι, γιατί είδαν να φεύγουν οι θλίψεις και οι φροντίδες τους (Διόνυσιος Λύσιος) Από τότε ο Διόνυσος άρχισε τις εξορμήσεις του, φορώντας ποδήρη, γυναικείο χιτώνα, στεφανωμένος με κισσό και δάφνη. Τον ακολουθούσαν ο θίασός του (οι νύμφες- τροφοί του, οι Σάτυροι, οι Σιληνοί, ακροβάτες), τα μέλη του οποίου κρατούσαν θύρσους και τα κύμβαλα? φώναζαν κρούοντας τύμπανα και σύμβολα κι έπαιζαν τη σύριγγα, κατά τρόπον εκκωφαντικό (Διόνυσος Βρόμιος, Βάκχος). Σκοπός της εξόρμησής του ήταν η διάδοση, της λατρείας του και της καλλιέργειας της αμπέλου. Είχε μάλιστα μεγάλη απήχηση στο λαό, γιατί στους οπαδούς του προσέφερε με το κρασί την ευθυμία, τη χαρά, τη λησμονιά των παθών τους. Πολλοί όμως αντιστέκοντο, οπότε ο θεός Διόνυσος τους τιμωρούσε με τη μανία (τρέλλα. Μαινάδες) που κατέληγε στο θάνατο. Μια τέτοια σθεναρή αντίσταση συνάντησε στην πατρίδα του τη Θήβα, από τον Πενθέα (αυτό είναι το θέμα των «Βάκχων» του Ευριπίδη). Πάντως πρώτη περιοχή που δέχτηκε τον Διόνυσο ήταν η Αιτωλία, όπου φιλοξενήθηκε από τον Οινέα. Ύστερα η Αττική σε δύο χωριά της: Ελευθεραί και Ικαρία (σημερινός Διόνυσος). Στον άρχοντα Ίκαρο της Ικαρίας ο Διόνυσος, για τη φιλοξενία του δώρησε την «οινοφόρο» και «παυσίλυπον» άμπελο. Από εκεί εξαπλώθη η καλλιέργεια της Αμπέλου σ? όλη την Αττική, οι κάτοικοι της οποίας ασπάστηκαν και τη λατρεία του Διονύσου, προς τιμήν του οποίου καθιέρωσαν και πολλές γιορτές: τα Λήναια (Ιανουάριο), τα Ανθεστήρια (Φεβρ-Μάρτιο), τα Μικρά ή κατ? Αγρούς Διονύσια (Δεκέμβριο), τα Μεγάλα ή εν 'Αστει Διονύσια (Μάρτιο). Από τις γιορτές προς τιμή του Διονύσου, γεννήθηκε και η τραγωδία και η κωμωδία και το σατυρικό δράμα, οι παραστάσεις των οποίων εγίνοντο στα Μεγάλα Διονύσια στο θέατρο του Διονύσου, κάτω από την Ακρόπολη των Αθηνών.